Дакументы: Люблінская унія 1569 (7)

№ 7

Акт уніі, выдадзеныа Радай і пасламі Вялікага Княства Літоўскага. Люблін, 1 ліпеня 1569 г.

Арыгіналы.

1. AGAD. Perg. 5627. Пергамін. 72 × 45 + 10 см. Раней акт захоўваўся пры Метрыцы ВКЛ, у асобнай скрыні (у Санкт-Пецярбургу і Маскве). У выданні беларускага пераклада 1936 г. адзначана: «Перг. грам. у ГАФКЭ».

2. Месцазнаходжанне невядома. Раней акт захоўваўся ў нясвіжскім архіве Радзівілаў. Пергамін. 76,5 × 58 + 10 см.

Копіі.

1. AGAD. LL 18. K. 78—82 (Каронная Метрыка, кніга пасольстваў 18).

2. BKsCz. Rkps 301. S. 533—542.

Публікацыі.

Польскі тэкст:

Zbior praw y przywilejów miastu stołecznemu W. X. L. Wilnowi nadanych / Na żądanie wielu Miast Koronnych, jako też Wielkiego Księstwa Litewskiego ułozony y wydany przez Piotra Dubinskiego Burmistra Wileńskiego. W Wilnie: w Drukarni J. K. Mci przy Akademij, 1788. S. 121—130 (на аснове копіі з Метыкі ВКЛ);

Biblioteka starożytna pisarzy polskich / Zebrał K.Wł.Wójcicki. Drugie wydanie znacznie powiększone. T. VI. Warszawa: Nakład i druk S.Orgelbranda, księgarza i typografa, 1854. S. 223—233 (на аснове копіі М.Догеля з арыгінала Нясвіжскага архіва Радзівілаў);

Skarbiec dyplomatów papiezkich, cesarskich, królewskich, książecych, uchwał narodowych, postanowień różnych władz i urzędów posługujących do krytycznego wyjaśnienia dziejów Litwy, Rusi litewskiej i ościennych im krajów / Zebrał i w treści opisał I.Daniłowicz. T. II. Wilno, 1862. № 2382. S. 330—334 (на аснове копіі з Імператарскай Публічнай бібліятэкі, F.IV.21);

Литовская метрика, государственный отдел Великого княжества Литовского, при Правительствующем Сенате. Грамоты и регесты из собрания «древних актов» писанных на пергаменте на литовско-русском, латинском, нижнее-германском, старо-чешском и польском языках / Составил метрикант Литовской метрики Л.М.Зельверович. Т. I. СПб., 1883. С. 55—76 (з рускім перакладам);

Unia Litwy z Polską (1385—1569). Akty unii i przywilejów stanowych litewskich zestawił, przekład polski pierwszych dołączył J.Żerbiłło Łabuński. Warszawa: Księgarnia «Kroniki Rodzinnej», Podwale 4, [1913]. S. 240—243 (рэгест);

Akta unji Polski z Litwą 1385—1791 / Wydali S.Kutrzeba i W.Semkowicz. Kraków: Nakładem Polskiej Akademji Umiejętności i Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, 1932. № 149. S. 348—362 (на аснове двух арыгіналаў, копіі ў Кароннай Метрыцы).

Lietuva senuosiuose istorijos šaltiniuose. Lietuvos tūkstantmečio programos parodos katalogas. Taikomosios dailės muziejus, Vilnius, 2009 m. liepos 5—spalio 4 d. = Lithuania in ancient historical sources. Exhibition and catalogue part of the Lithuanian Millennium programme. Museum of Applied Art, Vilnius 5 July—4 October 2009. Vilnius: Nacionalinis muziejus Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystės valdovų rūmai, 2009. Р. 110—111 (фотаздымак).

Рускі пераклад:

Литовская метрика, государственный отдел Великого княжества Литовского, при Правительствующем Сенате. Грамоты и регесты из собрания «древних актов» писанных на пергаменте на литовско-русском, латинском, нижнее-германском, старо-чешском и польском языках / Составил метрикант Литовской метрики Л.М.Зельверович. Т. I. СПб., 1883. С. 55—76;

Гісторыя Беларусi ў дакументах i матэрыялах. Менск: Выдавецтва Акадэміі навук БССР, 1936. Т. 1. С. 561—569 (на аснове пераклада выдання 1883 г.);

Белоруссия в эпоху феодализма: Сборник документов и материалов. Минск: Изд-во АН БССР, 1959. Т. 1. С. 150—157 (на аснове пераклада выдання 1883 г., апушчаны прозвішчы асобаў, якія замацавалі акт);

Хрестоматия по истории Белоруссии. С древнейших времен до 1917 г. / Составители: А.П.Игнатенко, В.Н.Сидорцов. Минск: Издательство БГУ, 1977. С. 70—76 (на аснове выдання 1959 г.);

Уния в документах / Сост.: В.А.Теплова, З.И.Зуева. Минск: Лучи Софии, 1997. № 8. С. 81—88 (на аснове выдання 1959 г.);

История Беларуси в документах и материалах / Авторы-составители: И.Н.Кузнецов, В.Г.Мазец. Минск: Амалфея, 2000. С. 60—64 (вытрымкі на аснове выдання 1977 г.).

Бібліяграфія.

Пташицкий С.Л. Описание книг и актов литовской метрики. СПб., 1887. С. 56, 216;

Unia Litwy z Polską (1385—1569). Akty unii i przywilejów stanowych litewskich zestawił, przekład polski pierwszych dołączył J.Żerbiłło Łabuński. Warszawa: Księgarnia «Kroniki Rodzinnej», Podwale 4, [1913]. S. 155.

Тэкст

(на аснове выдання: Akta unji Polski z Litwą 1385—1791 / Wydali S.Kutrzeba i W.Semkowicz. Kraków: Nakładem Polskiej Akademji Umiejętności i Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, 1932. № 149. S. 348—362).

W imię Pańskie amen. Ku wiecznej pamiątce sprawy niżej opisanej.

My prełaci i panowie rada, tak duchowna jako świecka, książęta, stany wszystkie Wielkiego Księstwa litewskiego, ktemu posłowie ziemscy na tym walnym a z pany radami i posły a stany wszystkiej Korony Polskiej spolnem lubelskiem sejmie będące, to jest Walerjan biskup wileński przez umocowanego swego, Girzy Pieczkowicz biskup żmojdzki, Hrehory Aleksandrowicz Chodtkowicz pan wileński, hetman nawyszy Wielgiego Księstwa Litewskiego, starosta grodzieński, dzierżawca mohilewski, Stefan Zbaraski Koributowicz wojewoda trocki, Ostafiej Wołowicz pan trocki, podkanclerzy Wielgiego Księstwa Litewskiego, starosta brzescki i kobryński, Jan Chodtkiewicz hrabia na Szkłowie i Myszy, starosta żmojdzki, marszałek najwyszy Wielgiego Księstwa Litewskiego, administrator i hetman ziemie Liflancki, starosta kowieński, dzierżawca płotelski i telszowski, Wasilej Tyszkowicz wojewoda smoleński, starosta mieński i piński przez umocowanego swego, Paweł Iwanowicz Sapieha wojewoda nowogrodzki, Girzy Wasylewicz Tyszkowicz wojewoda brzescki, starosta wołkowiski, Gabrjel Iwanowicz Hornostaj wojewoda mieński, starosta kamieniecki, Malcher Szemiott kasztelan żmojdzki, ciwun bierżański przez umocowanego swego, Hrehory Tryzna kasztelan smoleński, Hrehory Wołowicz kasztelan nowogrodzki, starosta słonimski, Jan Mikołajowicz Hajko kasztelan biereściejski, koniuszy grodzieński, dzierżawca trabski, Mikołaj Talwosz kasztelan mieński, starosta dynemburski, Mikołaj Naruszewicz podskarbi ziemski Wielgiego Księstwa Litewskiego, pisarz Jego Krolewskiej Mości, dzierżawca markowski, miadzielski, uszpolski i pieniański, Mikołaj Chrystof Radziwił książę na Ołyce i Nieświżu, marszałek dworny Wielgiego Księstwa Litewskiego, Jan Kiszka krajczy Wielgiego Księstwa Litewskiego, Mikołaj Olechnowicz Dorohostajski stolnik Wielgiego Księstwa Litewskiego, dzierżawca wieloński, bojsagolski, ciwun włości żmojdzkiej, gądzińskiej Lawryn Wojna podskarbi dworny Wielgiego Księstwa Litewskiego, pisarz Jego Krolewskiej Mości, dzierżawca kraśnicki i kwasowski. A marszałkowie Jego Krolewskiej Miłości w Wielgim Księstwie Litewskiem: ksiądz Łukasz Bolesławowicz Swirzski dzierżawca krewski, Mikołaj Sapieha, Jan Wołczek koniuszy wileński i podkoniuszy ziemski, dzierżawca wasiliski Kaleniecki Tyszkowicz, Jan Bolesławowicz Świrski z wileńskiego, Malcher Snowski sędzia ziemski nowogrodzki, dzierżawca kureniecki z nowogrodzkiego, Paweł Ostrowicki z oszmiańskiego powiatow posłowie, Aleksander Wahanowski, Jan Pałuski dzierżawca niemonojcki, marszałkowie, pisarze Jego Krolewski Miłości: Michajło Haraburda dzierżawca świsłocki, Bazilius Drzewiński, Maciej Sawicki starosta mielnicki, wojski drohicki, Stanisław Naruszewicz ciwun wileński.

A my posłowie ziem i powiatow tego sławnego państwa Wielgiego Księstwa Litewskiego na tenże spolny sjem od ziem i powiatow za zupełną mocą posłani z wojewodztwa Wileńskiego pospołu z wyszy mianowanem marszałkiem księdzem Janem Swirskim ksiądz Malcher Matuszowicz Gedrojć, z wojewodztwa Trockiego Andrzej Dzierzko podkomorzy, Kasper Rajecki chorąży ziemie Trockicj a Michajło Wrona, z ziemie Źmojdzkicj Mikołaj Stankiewicz Bielewicza podkomorzy ziemie Źmojdzkicj, ciwun ojragolskl, Iwan Ilgowski ciwun wieswieński a ciwun tejże ziemie Źmojdzkiej Jan Gradowski, z ziemie Smoleńskiej Fiedor Kopeć a Jan Skirmont, z wojewodztwa Nowogrodzkicgo pospołu z wyżej pomienionym marszałkiem Malcherem Snowskim, Andrzej Iwanowicz, sekretarz Jego Krolewski Mości, podkomorzy nowogrodzki, z wojewodztwa Witebskicgo Andrzej Kisiel horodniczy witebski a Tymofiej Hurko podsądek witebski, z wojewodztwa Bereściejskiego Dominik Рас podkomorzy brzescki, Adam Pociej pisarz ziemski brzescki, z wojewodztwa Mścisławskiego Isaj Sczołkan a Hreory Makarowski, z wojewodztwa Mieńskiego Wasilej Rahoza chorąży dworny Wielgiego Księstwa Litewskiogo a Andrzej Stankiewicz.

A z powiatow ku temże wojewodztwam należących, z wojewodztwa Wileńskiego z powiatu Oszmiańskiego z wyżej pomienionym marszałkiem Pawłem Ostrowickim Stanisław Stanisławowicz sędzia ziemski oszmiański, z powiatu Wiłkomirskiego Mikołaj Koncza, Krzysztof Razmysowicz, z powiatu Lidzkiego Szadzibor Dowgird a Szczęsny Augustynowicz Huba, а z wojewodztwa Trockiego z powiatu Grodzieńskiego ksiądz Iwan Masalski sędzia ziemski grodzieński a Jan Klukowski, z powiatu Kowiеńskiego Andrzej Ilgowski ćiwun twierski a Kasper Giedroić, z wojewodztwa Nowogrodzkiego z powiatu Słonimskiego Michajło Sokołowski sędzia słonimski a Marcin Jacynicz, z powiatu Wołkowyskiego Jeronim Pukszta chorąży wolkowyski a Piotr Skrobott, z wojewodztwa Witebskiego z powiatu Orszańskiego Bogusz Alekieiowicz Skołko chorąży orszański a Fiedor Woropaj, z wojewodztwa Biercstejskiego z powiatu Pińskiego Stanisław Szyrma wojski piński, Iwan Domanowicz podsędek piński, z powiatu Mozyrskiego Fiedor Lenkowicz a Jan Kłopot, z wojewodztwa Mińskiego z powiatu Reczyckiego Andrzej Chalecki pisarz ziemski reczycki a Izmajło Zienkowicz. I wszystka insza szlachta, obywatele Wielgiego Księstwa Litewskiego, tak tu w Lublinie będące jako i niebędące, ktorych jednak wszystkich chuć i wola do tych niżej opisanycb rzeczy jest nam dobrze z sejmikow powiatowych, ktore ten siem walny lubelski uprzedziły, wiadoma, tak jakoby się tyż tu właśnie imiona ich wszystkich włożyły i pieczęci zawiesiły. A potem tyż i z miasta wileńskicgo stolicznego Wielgiego Księstwa Litewskiego posłowie: Franc Stanisławowicz Durnik, Fiedor Jackowicz Wielkowicz burmistrze a Hieronim Opachowski pisarz miasta wilrńskiego.

1. Oznajmujemy tym to listem naszym wszem ninie i na potym będącym ludziam, do ktorych jedno wiadomości ten list nasz przydzie, iż my, mając ustawicznie przed oczyma powinność naszę przeciw ojczyinie swej Wielgiemu Księstwu Litewskiemu, ktorejesmy wszystkę poczciwość, ozdobę, pożytek pospolity, a nawięcej umocnienie od niebezpieczeństwa, tak wnętrznеgo, jako zewnętrznego, opatrzyć powinni, bacząc tyż przytym i przed oczyma mając chwalebny a obojcmu narodowi barzo należny związek i społeczność przez przodki swe niegdy z obywatelmi na on czas wszystkiej Korony Polskiej na wieczne czasy za spolnem a listownem obudwu narodow zezwoleniem uczynioną i listy, pieczęciami, przysięgami, czciami obojej strony umocnioną i przez niemaly czas uprzejmością a statecznością obojej strony dzierżaną, lecz potem za złymi a zawisnemi czasy niejako zatrudnioną, zawżdyśmy tak my, jako przodkowie nasi, о tern myślili i pany swe, tak sławnej pamięci Zygmunta, jako i szczęśliwie na ten czas obiema narodom, polskiemu i litewskiemu, panującego pana a pana Zygmunta Augusta, krole polskie, przez niemały czas upominali i prośbami naszemi do tego wiedli, aby nam z powinności swy pański a krolewski jako zwierzchni a jedni obudwu narodow panowie do egzekucjej a skutku tak spisow spolnych, jako i inych praw i przywilejow naszych, ktore na ten związek i na tę społeczność z pany i ziemiami Korony Polskiеj jeszcze od pradziada Jego Krolewskiej Mości, także za Aleksandra krola, my z Koroną Polską mamy, z łaski a zwirzchności swy dopomoc, a to, со się z tej społeczności wykroczyło, w swą rezę wstawić raczyli, zwiodszy nas z pany radami i inemi Korony Polskiej stany spolnie na jedno miejsce do wykonania tej to chwalebny a obojcmu narodowi pożytecznej sprawy jako о tej sprawie unji akta i konstytucje i deklaracje i recessy sejmow po ty czasy będących jaśnie omawiają. Jakoż jednak za łaską miłego Boga, ktory społeczność i jedność miłuje, a ktory krolestwa, państwa i rzeczypospolite po wszystkiem świecie w osobnej swojej opiece mieć raczy, a za łaską tyż pana swego, szczęśliwie na ten czas nam panującego pana a pana Zygmunta Augusta, krola polskiego etc. wyżej mianowanego, tośmy nakoniec za uprzejmym staraniem swym odzierżeli, iż przodkiem w Warszawie na sejmie roku tysiąc pięćset szescdziesiąt trzeciego złożonym, a potem w Parczewie roku tysiąc pięćset sześćdziesiąt czwartego zjachawszy się z stany koronnemi, niemałyśmy wstępek do naprawienia tego to zjednoczenia i tej po części naruszonej unji uczynili, namawiając między sobą z obu stron i utwierdzając artykuły do tej unji należące. Ktore artykuły iż tam na on czas prze krotkość czasu i prze insze gwałtowniejsze potrzeby Rzeczypospolity obojego narodu spolnymi spisy naszemi z stany koronnemi warowane być nie mogły, przeto tego wolniejszego czasu zjachawszy się na ten sjem spolny do Lublina na dzień dwudziesty trzeci, miesiąca grudnia, w roku przeszłym tysiąc pięćset sześćdziesiąt osmym przez Jego Krolewski Miłości za zezwoleniem oboich rad polskich i litewskich złożony i do tego czasu jednostajnie dzierżany i kontynuowany, takieśmy niżej opisane traktaty i namowy między sobą uczynili, ktoreśmy za łaską Bożą do tego końca i do tej konklusji za zgodnym i jednostajnym obojej strony zezwoleniem i spolnym spisanim, niwczym nie derogując recessowi warszawskiemu i inszym przywilejom, przywiedli. Z czego bądż Panu Bogu w Trojcy jedynemu chwała wieczna, a krolowi Jego Mości z łaski Boży panu a panu Zygmuntowi Augustowi dzięka nieśmiertelna, zacnej tyż Koronie Polskiej i Wielgiemu Księstwu Litewskiemu sława i ozdoba na wiekuiste czasy.

2. Naprzod, iż aczkolwiek były stare spisy przyjacielstwa, sprzymicrzenia, pomnożenie i lepszy sposob Rzeczypospolity, tak Korony Polskiej, jako Wielgiego Księstwa Litewskiego, czyniące etc., wszakoż iż się nieco w nich widzi być rożnego od dobrego i szczyrego braterstwa dufania, przeto dla mocniejszego spojenia wspolny i wzajemny miłości braterski i w wiecznej obronie obudwu państw społecznej, niewątpliwej wiary braterski czasy wiecznymi ku chwale Boży, Jego Krolewskiej Mości z wiecznym podziękowaniem godnej sławie i tychie obudwu nazacniejszych, polskiego i litewskiego, narodow i tyż ku roszyrzeniu niezmierzonej i wiecznej czci, ozdobie, okrasie, zmocnieniu uczciwości, zacności i majestatu spolnego wiecznemu rozszyrzeniu one stare sprzemirzenia ponowili i umiarkowali w tym wszystkim jako niżej opisano.

3. Iż już Krolestwo Polskie i Wielgie Księstwo Litewskie jest jedno nierozdzielne i nierożne ciało, a także nierożna ale jedna a spolna Rzeczpospolita, ktora się z dwu państw i narodow w jeden lud zniosła i spoiła.

4. A temu obojemu narodowi żeby już wiecznemi czasy jedna głowa, jeden pan i jeden krol spolny rozkazował, ktory spolnymi głosy od Polakow i od Litwy obran, a miejsce obierania w Polsce, a potym na Krolestwo Polskie pomazan i koronowan w Krakowie będzie. Ktoremu obieraniu według przywileju Aleksandrowego niebytność ktorej strony przekazać niema, abowiem powinnie et ex debito rady i wszystkie stany Korony Polskiej i Wielgiego Księstwa Litewskiego wzywane być mają.

5. Obieranie i podnoszenie wielgiego księdza litewskiego, ktore przedtym osobno bywało w Litwie, aby już tak ustało, żeby i znak żaden albo podobieństwo na potym nie było, z ktoregoby się okazowało abo znaczyło podnoszenie albo inauguracja wielgiego księdza litewskiego. A iż tytuł Wielgiego Księstwa Litewskiego i urzędy zostawają, tedy przy obieraniu i koronacji ma być obwołan zaraz krolem polskiem i tenże wielgim księdzem litewskiem, ruskiem, pruskiem, mazowieckiem, żmudzkiem, kijowskiem, wołyńskiem, podlaskiem i liflanckiem.

6. Successio Jego Krolewski Mości naturalis et haereditaria, jeśliby Jego Krolewski Mości i komukolwiek z przyczyny jakiejkolwiek w Księstwie Litewskim służyła, niema już wiecznemi czasy przeszkadzać tego społku i zjednoczenia obojga narodow i obierania spolnego jednego pana, ktorej Jego Krolewska Mość Koronie wiecznemi czasy odstąpił, nie wątpiąc w tym i to tyż sobie warując, żebyśmy ani samej osoby Jego Krolewski Mości ani potomstwa własnego, jeśliby Jego Krolewski Mości ktore Pan Bog dać raczył, nie zgołocili, ale żeby poczciwe a stanowi jego przystojne od Rzeczypospolity opatrzenie miało, jeśliby na krolestwo nie było wzięte, a wszakoż nie czyniąc żadnej dismembracji koronnej, о czym w deklaracji Jego Krolewski Mości i w recesie sejmu watnego warszawskiego dostatecznie jest opisano i obwarowano.

7. A przy koronacji nowego krola mają być przez krola koronowanego poprzysiężone i zaraz konfirmowane na jednym liście i jednymi slowy na wieczne czasy prawa, przywileje i wolności poddanych wszystkich obojga narodow i państw tak złączonych.

8. Sejmy i rady ten oboj narod ma zawsze mieć spolne koronne pod krolem polskim, panem swym, i zasiadać tak panowie między pany osobami swemi, jako posłowie między posły, i radzić о spolnych potrzebach tak na sejmiech, jako i bez sejmow, w Polsce i w Litwie.

9. Tyż aby jedna strona drugiej była radą i pomocą, aby Jego Krolewska Mość prawa, przywileje, tak wszem ziemiam i narodom, tak Korony Polskiej, jako i Wielgiego Księstwa Litewskiego, i ziemiam do nich należącym, wszelakim pismem nadane przywileja i prawa od wszech przodkow Jego Krolewski wlości i od Jego Krolewski Mości samego z dawnych czasow i od poczęcia unji wszem wobec i każdemu z osobna jakiemkolwiek sposobem nadane, i wolności, dostojeństwa, prerogatywy, urzędy wszystkic obojga narodu całe i nieporuszone zachował, wszystki prawa, sądy, wysady, stany książęce i familje szlacheckie przerzeczonych narodow, uchwały sądowne z dawna do tego czasu zachować każdemu stanu mocnie i nieporuszenie.

10. Przysięgi rad, dygnitarzow, urzędnikow, starost narodu litewskiego i przedniejszych domow ludzi, ktorzyby je czynić mieli, przy mocy zostać mają, jakośmy tyż i sami spolnie tak przywilejmi, jako spolnym spisaniem na sejmie warszawskim spolnym sobie zostawili, tym wykładem, iż na potym wszystkie takowe przysięgi krolowi koronowanemu i Koronie Polskiej czynione być mają. Także około przysiąg trzymania spiskow pospolitych zachować się mają i statecznie sobie trzymać wedla przywileju Aleksandrowego

11. Tyż we wszystkich przeciwnościach spolną pomocą my obojego narodu prełaci, książęta, rady, barones i wszystkie stany pomagać sobie mamy wszystkiemi siłami i możnościami, jako spolnej radzie pożytecznie i potrzebnie będzic się zdało, szczęśliwe i przeciwne rzeczy za spolne rozumiejąc i wiernie sobie pomagając. Foedera aut pacta abo zmowy i przymierza z postronnemi narody wedla spolnej zgody warszawskiej na potym żadne czynione ani stanowione, żadni tyż poslowie w rzeczach ważnych do obcych stron posylani być nie mają, jedno za wiadomością i radą spolną obudwu narodow, a przymierza albo stanowienia z ktorymkolwiek narodem przedtym uczynione, ktoreby były szkodliwe ktorej stronic, dzierżane być nie mają.

12. Moneta tak w Polsce, jako w Litwie, ma być za spolną radą uniformis et aequalis in pondere et grano et numero petiarum et inscriptione monetae, со ku skutkowi przywieść Jego Krolewska Mość jest powinicn i potomkowie Jego Krolewski Miłości będą powinni.

13. Cła, myta wszystkie w Polsce i w Litwie, ziemskie i wodne, jakimkolwiek imieniem nazwane, tak krolewskie, jako szlacheckie, duchowne i miesckie, Jego Krolewska Mość znosić raczy, iżby już żadnego exnunc cła nie brano na potym wiecznych czasow od duchownych, od świeckich ludzi szlacheckiego stanu i od ich poddanych od rzeczy ktorychkolwiek własnej roboty i wychowania, nie zakrywając myt kupieckich ani się zmawiając z kupcy ku szkodzie a zatajcniu ceł z dawna zwykłych krolewskich tak w Polsce, jako i w Litwie.

14. Statuta i ustawy wszystkie, jakiekolwiek i z ktorejkolwiek przyczyny przeciw narodowi polskiemu w Litwie ustawione i uchwalone około nabywania i dzierżenia imienia w Litwie Polakowi, jakokolwiekby go kto dostał i dostawał, chocia po źenie albo z wysługi albo zakupnym, darownym obyczajem, zamianą i ktorymkolwiek nabyciem wedla zwyczaju i prawa pospolitego, te wszystkie statuta aby żadnej mocy nie miały jako prawu, sprawiedliwości i tyż spolnej braterskiej miłości i unji a zjednoczeniu spolnemu przeciwne, ale aby wolno było zawżdy tak Polakowi w Litwie, jako Litwinowi w Polsce, każdym słusznym obyczajem dostawać imienia i dzierżyć je wedla prawa, w ktorym leży ono imienie.

15. А со się tycze inszych artykułow przywileju Aleksandra krola, ktore jeszcze nie są na warszawskim sejmie deklaracjq Krola Jego Mości ani spolną zgodą deklarowane, ale na ten terainiejszy, spolny lubelski z warszawskiego sejmu odkładem spolnym zawisły, ty wszystkie, jako są w przywilejach i w spisaniu spolnym, a ostatecznie w Aleksandrowym przywileju i tu w Lublinie od Krola Jego Mości poprzod w tej sprawie unji danem opisane, w mocy zupełny na czasy wieczne zostawać mają, a wszakże ku objaśniemu lepszemu to przykładając, it przy tytule Wielgie Księstwo Litewskie i dostojeństwach i urzędziech wszystkich i zacności stanow wedla opisania przywileju krola Aleksandra cale a nienaruszenie zostać ma, gdyż to zjednoczenia i społeczności tej roztargnienia 1 rozdziafn nie czyni.

16. Sejmow inych żadnych osobnych stanom koronnym i litewskim od tego czasu Krol Jego Mość składać nie będzie, jedno zawżdy spolne sejmy temu obojemu narodowi jako ciału jednemu w Polsce składać będzie, gdzie się Jego Krolewski Mości i radam koronnym i litewskim nasłuszniej zdać będzie.

17. Dygnitarstw i urzędow, jeśli ktore wakują albo wakować w Wielgim Księstwie Litewskiem na potym będą, Krol Jego Mość nie ma dać niekomu, ażby pirwej Jego Krolewski Mości i potomkom Jego, krolom polskim koronowanem, i temu nierozdzielnemu ciału, Koronie Polskiej, przysięgę uczynił.

18. Opatrujemy tyż dostatecznie i warujeiny stany i osoby Wielgiego Księstwa Litewskiego, aby egzekucja nas samych i potomkow naszych nietylko wedla statutu Aleksandra krola, ale ani wedla ladnych przywilejow listow, konstytucyj, uchwał sejmowych w Koronie Polskiej uczynionych, danych, uchwalonych jakichkolwiek przeszłych około dobr stołu Jego Krolewski Mości w Wielgim Księstwie Litewskim, od wszech przodkow Jego i Krolewski Mości i Jego Krolewski Mości samego od zaczęcia unji w Wielgim Księstwie Litewskim komużkolwiek rozdanych, żadnego stanu, nie doległa, ale wszystkie prawa, przywileje od wszech przodkow Jego Krolewski Mości i Jego Krolewski Mości samego od zaczęcia unji w Wielgim Księstwie Litewskim narodom litewskim, ruskiem, żmudzkiem i inym narodom i obywatclom Wielgiego Księstwa Litewskiego i tyż ziemiam, powiatom, familjam i osobam do tych czasow dane, cale, zupełne i niwczym nienaruszone zostaly, także wieczności, feuda albo lenna, frymarki, zamiany, dożywocia, zastawy wszelakie na sejmie i bez sejmow uczynione wedla każdego przywileju wiecznymi czasy dzierżane być mają, nie przywodząc ich w żadną wątpliwość ktorymkolwiek obyczajem albo wykładem. Także tyż nadanie na dygnitarstwa, urzędy, ktore zdawna i właśnie na nie należały, zastawy i summy wszelakie w zupełnym prawie swym zostawione być mają, nie będąc powinni żadnej części dochodow zwykłych swych, jakiemkolwiek obyczajem nazwanych, gdzieindziej i na со inego nad terażnicjsze dzierżenie i przywileje albo listy swe do tego czasu odzierżane okrom pożytku swego obracać. A ktoby z przodkow swych, nie mając listow, со gruntow i każdy posessji jakiemkolwiek imieniem nazwanych trzymał, pożywał, takowy tę takową swoję własność i bez listow, jako i za listy, ma wiecznie trzymać wedla statutu litewskiego starego i nowego i zwyczajow dawnych. Jakoż panowic rady i wszystkie stany, posłowie wszystkich ziem tym terazniejszym postanowienim zamykają sobie i potomkom swoim moc stanowienia i wznawiania jakimkolwiek kształtem takież wspominania i wszelakiego wynalazku wzniesienia egzekucji na wystugi i insze majętności przeszłe. A iż już od tego czasu rozdawanie dobr stołu w Wielgim Księstwie Litewskim ustać ma, wszakoż imiona, ktorekolwiek z domow książęcych i szlacheckich i pańskich ku stołowi Jego Krolewski Mości potym przypadać będą, te takowe imiona Jego Krolewska Mość wedla woli i łaski swy krolewski rozdawać ma tak polskiego, jako i litewskiego szlacheckiego narodu ludziam, aby się tym służba ziemska wojenna nie zmniejszała. Takież w rekuperacji od nieprzyjacicla moskiewskiego zamkow, imion, posessji i dobr wszelakich będzie powinien Jego Krolewska Moid tym wracać, czyje to ojczyzny i posessje przedtym byli przed osięgnieniem od nieprzyjaciela. A jeśliby na to miejsce dano komu со, to się do stołu Krola Jego Mości wracać będzie.

19. Ktore wszystkie artykuły my prełaci i panowie rady, książęta, posłowie ziemscy i ine wszystkie stany Wielgiego Księstwa Litewskiego znając być chwalebne, potrzebne i obojemu temu narodowi, tak Korony polskiej, jako Wielgiemu Księstwu Litewskiemu, jako już jednej spolny a nierozdzielnej Rzeczypospolity pożyteczne, a spolnego naszego z stany tej sławny Korony Polski z zezwolenia w ten list na ten kształt spisane, radzi i z dobrą wolą i z dobrą bracką chucią i miłością tak prełatom, panom radam, posłom ziemskim, jako i inym wszystkim stanom i osobam коronnym tym listem naszym na wieczne czasy z strony naszy przyznawamy i one pieczęciami, przysięgami, poczciwościami swymi i potomstwa swego wszelakiego warujemy, utwicrdzamy i umacniamy warunkiem, utwierdzeniem i umocnieniem takim, jakie nam nawiętsze i namocniejsze bądż z osob, bądż z miesc i urzędow naszych, tak osobliwym, jako i pospolitym obyczajcm należy, ślubując i obiecując przed Panem Bogiem dobrym, uczciwym, szlacheckiem i chrześcijańskim słowem naszym, iż to wszystko, со się tu napisało, znać, trzymać i dzierżeć, wypełniać, sami i z potomki swemi na wieczne czasy będziemy bez fortelow wszelakich, nie przywodząc niczego z tych rzeczy na wieki w zadną wątpliwość ani odmianę, nie odstrzelając się tyż w niczym od tej jedności, W ktorąśmy się z narodem tej stawny Korony Polski związali wedla opisania tego to listu naszego i artykułow w tym liście związalych i objaśnionych wiecznymi i wiekuistymi czasy, jaki tyż nam panowie Polacy dali. Ktore spolne nasze spisy Krol Jego Mość przerzeczony jako pan nasz zwierzchni władzą swą krolewską konfirmować nam raczył. A jeśliby ktora strona przywilejow i spisow o spolności uczynionych między tymi narody tak nam, jako sobie trzymać nie chciała, albo jeden z osobna trzymać nie chciał, przeciw takiej stronie i każdemu z osobna jako przeciw nieprzyjacielowi naszemu i narodow spolnych powstać z potomki naszymi przy panie naszym krolu polskiem, będziemy powinni. Co wszystko czynić i wypełnić, mocnic dzierżeć w skutku wszystkim zawzdy pod naszą przysięgą siebie i potomki nasze obowiązujemy.

20. A te wszystkie rzeczy tu postanowione i obwarowane ani przez Jego Krolewskq Mość, ani przez pany rady, ine wszystkie stany i posły ziemskie obojga narodu za spolnym zezwolenim ani pojedynkiem od ktorej części i strony nie mają nigdy wiecznymi czasy być wzruszane i odmicniane, ale wieczne, całe i mocne zachowane być mają.

A ku lepszemu świadectwu i wiecznej pamięci rzeczy wyżej opisanych my przerzeczeni, wyżej opisani prełaci panowie rada, tak duchowna, jako świecka, książęta, my posłowie ziemscy i ine stany na tym walnym a spolnym sejmie lubelskim będący zawicsiliśmy na ten list pieczęci nasze.

Pisan i dan na tymże spolny sejmie lubelskim pierwszego dnia, miesiąca lipca, roku Bożego tysiąc pięćset sześćdziesiąt dziewiątego.

© Валерый Пазднякоў, 2014

Надрукавать Надрукаваць без ілюстрацый
Дадаць меркаванне

Ю.А.Ябланоўскі

Пячатка Вітаўта

План Віцебска. З кнігі: Памятная книжка Витебской губернии на 1865 год. Издана Витебским губернским статистическим комитетом. Под редакциею А.М.Сементовского. СПб., 1865.