Артыкулы: Капыскі Залман Юдавіч

Капыскі Залман Юдавіч (Зіновій Юльевіч) (6(19).1.1916, г. Віцебск—14.12.1996) — беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук (1968).

Вучыўся ў Мінскім інстытуце народнай гаспадаркі імя В.У.Куйбышава (1935—1939). Працаваў старшым эканамістам у Мінскім абласным планавым аддзеле (1939—1940), малодшым навуковым супрацоўнікам у Інстытуце эканомікі АН БССР (1940—1941). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. У 1945—1948 вучыўся ў аспірантуры Інстытута гісторыі АН БССР. Працаваў у Мінскім педагагічным інстытуце імя А.М.Горкага, Рспубліканскай партыйнай школе пры ЦК КП(б)Б, з 1950 у Інстытуце гісторыі АН БССР (малодшы навуковы супрацоўнік у 1950—1954, старшы навуковы супрацоўнік у 1954—1979, старшы навуковы супрацоўнік-кансультант 1979—1990, вядучы навуковы супрацоўнік-кансультант у 1990). У 1968—1969 выконваў абавязкі загадчыка сектара крыніцазнаўства і дапаможных гістарычных дысцыплін.

У 1953 абараніў кандыдацкую дысертацыю «Общественно-политические взгляды Себастьяна Франка».

Доктарская дысертацыя: «Города Белоруссии во второй половине XVI—первой половине XVII в.» (1967).

Даследаваў гісторыю беларускага феадальнага горада, крыніцазнаўства, гістарыяграфію гісторыі Беларусі феадальнай эпохі.

Адзін з аўтараў калектыўных прац:

Очерки по истории философской и общественно-политической мысли народов СССР. М., 1955, т. 1.

История Минска. Мн., 1957.

История Белорусской ССР. Мн., 1961, т. 1.

Полоцк. Исторический очерк. Мн., 1962 (2-е выд. 1987).

Гісторыя Мінска. Мн., 1967.

Гісторыя Беларускай ССР. Мінск, 1972, т. 1.

История рабочего класса Белорусской ССР. Мн., 1984, т. 1.

Нарысы гісторыі Беларусі. Мінск, 1994, ч. 1.

Удзельнічаў у выданні зборнікаў дакументаў:

«Белоруссия в эпоху феодализма» (Минск, 1959—1960, т. 1—2),

«Хрестоматия по истории БССР» (Минск, 1961, ч. 1)

«Социально-политическая борьба народных масс Белоруссии. Конец XIV в.—1648 г.» (Минск, 1988, т. 1).

Жонка: Алена Цімафееўна Шубіна (урач).

Сыны: Яўген (1946, фізік), Барыс (1950, гісторык).

Працы:

Лайко В., Капыскі З. Новыя дакументы аб Крычаўскім паўстанні // Беларусь. 1953. № 12. С. 30—31, іл.

Капыскі З., Шаціла В. Магілёўскае паўстанне // Беларусь. 1954. № 4. С. 30—31.

Шаціла В., Капыскі З. Рэволюцыйныя дэманстрацыі ў Мінску // Беларусь. 1954. № 5. С. 31.

Капыскі З., Карпачоў А., Камінскі Н. Віцебск у XVII стагоддзі // Беларусь. 1954. № 9. С. 30, іл.

Капыскі З., Клок Л., Мігулін І. Бітва пад Лясной у 1708 годзе. Мінск: Дзяржаўнае выдавецтва БССР, 1958. 44 с., іл.

Копысский З.Ю. Из истории общественно-политической жизни городов Белоруссии в XVI—первой половине XVII вв. // Труды Института истории Академии наук БССР. Выпуск 3. Мн., 1958. С. 15—46.

Перцаў У.М., Краўчанка І.С., Капыскі З.Ю. Гістарычная навука за сорак год // Навука ў Беларускай ССР за 40 год. Мінск: Выдавецтва АН БССР, 1958. С. 64—89.

Капыскі З., Мялешка В. Разгром шведаў у Беларусі. Да 250-годдзя перамогі пры в. Лясной // Беларусь. 1958. № 9. С. 14.

Белоруссия конца XV—середины XVII вв. // Атлас БССР. Мн.; М., 1958. С. 134.

Kopysskij Z.J., Čepko V.V. Ohlas husitství na Bílé Rusi // Mezinárodní ohlas husitství. Praha: Nakladatelství Československé akademie věd, 1958. S. 103—109.

Копысский З.Ю. О ремесленном производстве в городах Белоруссии в XVI—первой половине XVII в. // История СССР. 1959. № 3. С. 118—129.

Копысский З.Ю., Мелешко В.И. Помощь белорусского народа русской армии в годы Северной войны // Полтавская победа. Из истории международных отношений накануне и после Полтавы. М.: Издательство АН СССР, 1959. С. 209—235.

Капыскі З.Ю., Чапко В.В. Першая навуковая публікацыя Статута 1529 года // Весці АН БССР. Серыя грамадскіх навук. 1960. № 4. С. 137—140. (рэцэнзія на: Статут Великого княжества Литовского 1529 года / Под ред. К.И.Яблонскиса. Мн.: Издательство АН БССР, 1960. 253 с., ил.).

Чепко В., Копысский З. Документы по истории белорусского крестьянства // Коммунист Белоруссии. 1960. № 5. С. 71—73. (Рэцэнзія на: Крестьянское движение в Белоруссии после отмены крепостного права (1861—1862 гг.). Документы и материалы. Мн.: Государственное издательство БССР, 1959. 481 с.).

Хрестоматия по истории БССР. Часть первая. / Составили Е.М.Зуев и З.Ю.Копысский. Мн.: Гос. учебно-педагогическое изд. Мин-ва просв. БССР, 1961. 156 с.

Капыскі З.Ю. Гандлёвыя сувязі гарадоў Беларусі з гарадамі Польшчы ў канцы XVI—першай палавіне XVII ст. // Весці АН БССР. Серыя грамадскіх навук. 1961. № 2. С. 80—91. (Рэцэнзія: Lech M. // Acta Baltico-Slavica. II. Białystok: Polonia, 1965. S. 470).

Копысский З.Ю. Из истории торговых связей городов Белоруссии с городами Польши(конец XVI—первая половина XVII в.) // Исторические записки. 72. М.: Издательство АН СССР, 1962. С. 140—183.

Сярбента В.А., Капыскі З.Ю. Навуковая праца па гісторыі сялянства Беларусі // Весці АН БССР. Серыя грамадскіх навук. 1963. № 3. С. 134—137. (Рэцэнзія на: Шабуня К.И. Аграрный вопрос и крестьянское движение в Белоруссии в революции 1905—1907 гг. Мн.: Издательство Министерства высшего, среднего, специального и профессионального образования БССР, 1962).

Копысский З.Ю. Рыночные связи сельского хозяйства Белоруссии XVI—первой половины XVII вв. // Ежегодник по аграрной истории Восточной Европы. 1962 г. Минск: Наука и техника, 1964. С. 141—151.

Капыскі З.Ю. Структура і колькасць гарадоў Беларусі ў XVI—першай палавіне XVII ст. // Весці АН БССР. Серыя грамадскіх навук. 1965. № 1. С. 85—94.

Капыскі Зінові. На стыку дзвюх эпох // Полымя. 1965. № 10. С. 184—186.(Рэцэнзія на: Улащик Н.Н. Предпосылки крестьянской реформы 1861 г. в Литве и Западной Белоруссии. М.: Наука, 1965. 479 с.).

Копысский З.Ю. Экономическое развитие городов Белоруссии в XVI—первой половине XVII в. Мн.: Наука и техника, 1966. 227 с. (рэцэнзіі: Буганаў В.І., Мураўёва Л.М. Каштоўнае даследаванне па гісторыі беларускіх гарадоў XVI—першай палавіны XVII ст. // Весці АН БССР. Серыя грамадскіх навук. 1966. № 3. С. 120—123; Алексютовіч Мікола. Поспех даследчыка // Полымя. 1966. № 12. С. 176—180; Мараш Я., Соболь Н. Обобщающий труд по истории белорусского города // Гродненская правда. 1966. № 239; Юхо І. Старажытныя беларускія гарады // Літаратура і мастацтва. 1966. № 86; Похилевич Д.Л. // Український історичний журнал. 1966. № 11. С. 151—153; Инкин В.Ф., Похилевич Д.Л. // История СССР. 1967. № 2. С. 129—132; Tworek Stanisław // Rocznik Lubelski. Tom 11. 1968 rok. Lublin: Wydawnictwo Lubelskie, 1969. S. 157—162; Lech M. // Acta Baltico-Slavica. VI. Białystok: Polonia, 1969. S. 292—294; Alexandrowicz Stanisław // Кwartalnik Нistoryczny. 1968. R. 75. Nr. 2. S. 411—420; Oswald P. Backus III // Slavic Review. 1970. Volume 29. Issue 2. P. 304—306).

Шабуня К., Копысский З. Книга могла быть лучшей // Коммунист Белоруссии. 1966. № 5. С. 70—73. (Рэцэнзія на: Экономическая история БССР. Мн.: Высшая школа, 1965. 232 с.).

Kopysskij Z.J. [Рэцэнзія на: Bardach J. Świecki charakter zwyczajowego prawa małżeńskiego ludności ruskiej Wielkiego Księstwa Litewskiego (XV—XVII wiek) // Czasopismo Prawno-Historyczne. T. XV, 1. Warszawa, 1963. S. 85—147] // Acta Baltico-Slavica. V. Białystok, 1967. S. 364—367.

Копысский З.Ю. Города Белоруссии во второй половине XVI—первой половине XVII в. Автореферат диссертации на соискание ученой степени доктора исторических наук. Мн., 1967. 51 с.

Капыскі З.Ю. Полацк часоў Ф.Скарыны // 450 год беларускага кнігадрукавання. Мінск: Навука і тэхніка, 1968. С. 85—99.

Капыскі З.Ю., Карпачоў А.М., Краўчанка І.С., Марчанка І.Я., Мітрафанаў А.Р. Беларуская гістарычная навука // Навука БССР за 50 год. Мінск: Навука і тэхніка, 1968. С. 52—78.

Капыскі З.Ю. Статуты 1529, 1566 і 1588 гадоў як крыніцы па гісторыі гарадоў Беларусі // Весці АН БССР. Серыя грамадскіх навук. 1969. № 3. С. 91—99.

Копысский З.Ю., Марченко И.Е. Научные учреждения и кадры историков // Достижения исторической науки в БССР за 50 лет (1919—1969 гг.). (Краткий очерк). Мн.: Наука и техника, 1970. С. 21—25.

Копысский З.Ю. Феодализм // Достижения исторической науки в БССР за 50 лет (1919—1969 гг.). (Краткий очерк). Мн.: Наука и техника, 1970. С. 44—54.

Копысский З.Ю. Капитализм // Достижения исторической науки в БССР за 50 лет (1919—1969 гг.). (Краткий очерк). Мн.: Наука и техника, 1970. С. 55—60.

Капыскі Зінові. Ідэйныя грані Рэфармацыі // Полымя. 1971. № 7. С. 248—251. (Рэцэнзія на: Подокшин С.А. Реформация и общественная мысль Белоруссии и Литвы (вторая половина XVI—начало XVII в.). Мн.: Наука и техника, 1970. 224 с.).

Капыскі З.Ю. Аршанскае права // Помнікі гісторыі і культуры Беларусі. 1972. № 2. С. 24—26, іл.

Копысский З.Ю. Магдебурское право в городах Белоруссии (конец XV—первая половина XVII в.) // Советское славяноведение. 1972. № 5. С. 26—41.

Копысский З.Ю. Новое решение одной старой проблемы // Acta Baltico-Slavica. VIII. Warszawa, 1973. С. 131—144. (Рэцэнзія на працы В.І.Мялешкі).

Копысский З.Ю. [Рэцэнзія на: Улащик Н.Н. Очерки по археографии и источниковедению истории Белоруссии феодального периода. М., 1973. 303 с., ил.]// Вопросы истории. 1974. № 1. С. 170—173.

Копысский З.Ю. Социально-политическое развитие городов Белоруссии в XVI—первой половине XVII в. Мн.: Наука и техника, 1975. 191 с. (рэцэнзіі: Knackstedt Wolfgang // Jahrbücher für Geschichte Osteuropas. Neue Folge. 1977. Band 25. Heft 4. S. 578—580).

Копысский З.Ю. Сборники документов по истории Белоруссии, изданные в БССР (1921—1971 гг.) // Археографический ежегодник за 1974 год. М.: Наука, 1975. С. 13—23.

Копысский З.Ю. Источниковедение аграрной истории Белоруссии. Мн.: Наука и техника, 1978. 136 с.

Капыскі З.Ю., Спірыдонаў М.Ф. У.І.Пічэта аб феадальным грамадстве ў Беларусі XV—XVI стст. // Весці АН БССР. Серыя грамадскіх навук. 1978. № 5. С. 73—81.

Капыскі З.Ю., Панюціч В.П. Вялікая сіла народная // Весці АН БССР. Серыя грамадскіх навук. 1979. № 4. С. 132—134. (рэцэнзія на: Исторические корни дружбы и единения украинского и белорусского народов. Киев: Наукова думка, 1978).

Копысский З.Ю. Новые документы об аграрном строе Белоруссии в XVI—первой половине XVII века // Советское славяноведение. 1980. № 1. С. 60—70.

Копысский З.Ю. Города Великого княжества Литовского в государственном законодательстве XVI—первой половины XVII века // Первый Литовский Статут 1529 года. Вильнюс, 1982. С. 20—27.

Копысский З.Ю., Чепко В.В. Историография БССР. Эпоха феодализма. Мн.: Университетское, 1986. 176 с. (рэцэнзія: Іофе Э.Р. // Весці АН БССР. Серыя грамадскіх навук. 1987. № 1. С. 118—119).

Капыскі З.Ю. Беларуска-літоўскія летапісы XV—XVI стст. як помнікі гістарычнай думкі // Весці АН БССР. Серыя грамадскіх навук. 1986. № 4. С. 80—88.

Копысский З.Ю. Белоруссия феодального периода в советской историографии 20-х годов // Советское славяноведение. 1986. № 4. С. 60—65.

Капыскі З.Ю. Полацк у эпоху ранняга Адраджэння // Спадчына Скарыны. Мінск: Навука і тэхніка, 1989. С. 30—38.

Копысский З.Ю.Города Белоруссии времен Ф.Скорины // Франциск Скорина — белорусский гуманист, просветитель, первопечатник. Мн.: Вышэйшая школа, 1989. С. 15—22, ил.

Мялешка В.І., Капыскі З.Ю. Беларусь у канцы XV—сярэдзіне XVI ст. // Скарына і яго эпоха. Мінск: Навука і тэхніка, 1990. С. 5—70.

Капыскі Зіновій, Капыскі Барыс. Беларуская вёска і яе насельніцтва ў канцы XVI—першай палове XVII стст. Вопыт дэмаграфічнай характарыстыкі // Беларускі гістарычны часопіс. 1993. № 2. С. 42—45.

Капыскі Зіновій, Капыскі Барыс. Беларускі селянін на гарадскім торгу ў канцы XVI—першай палове XVII стст. // Беларускі гістарычны часопіс. 1994. № 3. С. 47—52.

Падрабязнасці:

Грыцкевіч Анатоль. З.Ю.Капыскі — даследчык гісторыі беларускай мінуўшчыны // Беларускі гістарычны часопіс. 1996. № 1. С. 193—195 (партрэт).

Гошко Тетяна. Російська та білоруська історіографія проблеми німецької колонізації та магдебурзького права в Східній Європі XIV—XVII ст. // Матеріали засідань Історичної та Археографічної комісій НТШ в Україні. Випуск другий (1995—1997 рр.). Львів, 1999. С. 43—78.

Иоффе Э.Г. Классик исторической науки (к 90-летию со дня рождения и 10-летию со дня смерти З.Ю.Копысского) // Вестник Брестского государственного технического университета. Гуманитарные науки. 2006. № 6. С. 9—13, ил. (партрэт).

Институт истории НАН Беларуси в лицах. 1929—2008 гг. Биобиблиографический справочник. Мн.: Беларуская навука, 2008. 423 с., ил. (с. 204—205, партрэт).

Институт истории НАН Беларуси 1929—2009. Мн.: Беларуская навука, 2009. 628 с., ил.

Іофэ Эмануіл. Яго па праве лічаць класікам беларускай гістарычнай навукі (да 100-годдзя з дня нараджння Зіновія Юльевіча Капыскага) // Беларускі гістарычны часопіс. 2016. № 1. С. 32—38, іл.

© Валерый Пазднякоў, 1997+