Артыкулы: Сіруць Бярнард

Сіруць Бярнард Міхал (8.10.1731, Ружанаўшчына, Гарадзенскі павет—31.5.1784) — матэматык, гісторык, педагог. Доктар тэалогіі і абодвух правоў (1781).

З шляхецкага роду герба «Даліва». Бацька: Мікалай (?—да 30.5.1739), ковенскі скарбнік у 1720—1724, пісар гродскі ў 1726—1739. Маці: Вікторыя з Бакаў, дачка Адама Дамініка Бакі (?—1731), скарбніка мсціслаўскага. Свецкае імя Міхал.

Вучыўся ў піярскіх школах у Шчучыне, Любяшове (Новым Дольску). 20.8.1747 уступіў у Шчучыне ў ордэн піяраў. Скончыў навіцыят у Любяшове, дзе прыняў манаскія шлюбы (1749). Выкладаў у пачатковай школе. Вывучаў тэалогію ў Вільні (1752—1753), тэалогію і матэматыку ў Рыме (1753—1755). Выкладаў матэматыку ў Акадэміі Тэрэзы ў Вене (1755—1756). У Вене стаў святаром. У Вільні ўдзельнічаў у рэарганізацыі калегіума, выкладаў матэматыку і красамоўства. Быў рэктарам Калегіума Нобіліум (1762—1763). Быў кансультарам Літоўскай правінцыі ордэна. У 1768—1774 жыў пры двары стрыя, кашталяна віцебскага Шымана Сіруця, навучаў яго пасынкаў. З яго дапамогай стаў пробашчам у Панямоні каля Вількаміра (1771—1778). Удзельнічаў у рэфармаванні асветы ў Рэчы Паспалітай пасля забароны ордэна езуітаў. Тры гады выкладаў рымскае права ў Маральным калегіуме Галоўнай школы ВКЛ, Стары і Новы запаветы.

У галіне матэматыкі выдаў: «Propositiones ex analysi infinitorum selectas [...] demonstrat [...] auditor» (Рым, 1755, 52 задачы па рахункаводству, але без развязак), «Arytmetykę prostacką, czyli Nowy sposób czytania rachunków, którego nieumiejących czytać nawet łatwo nauczyć można... » (Вільня, 1767, 1771, 1777).

У галіне гісторыі пераклаў (разам з Кліментам Пакубятам) «Польскую гісторыю» П’ера Жазэфа дэ Саліньяка (т. 1—5, Вільня, 1763—1767), «Гісторыю Расійскай дзяржавы» Жана Русо дэ Міса (т. 1—5, Вільня, 1781). У 1781 Сіруць планаваў паездку ў Пецярбург па ўзгадненні з Адукацыйнай камісіяй «для перапісу і перакладу рукапіснай гісторыі Літвы».

Пераклаў судовыя прамовы Квінціліяна, аскетычныя творы, падручнік прыстойных паводзін Джавані дэла Каса: «Стары Галатэй, або Агульныя перасцярогі прыстойнасці, са старага лацінскага экзэмпляра патлумачаныя» (Вільня, 1772).

Выдаў падручнік польскай мовы (Вільня, 1769), збор лацінскіх тэкстаў для выкладання лацінскай мовы: «Collectanea e probatis latinae linguae scriptoribus ad usum scholasticae iuventutis» (1-я частка: Вільня, 1761, 1773, 1775, 2-я частка: Вільня, 1773)

Памёр у Вільні.

Працы:

Propositiones ex analysi infinitorum selectas publice demonstrat... in Collegio Novo Scholarum Piarum, theologiae et matheseos auditor themate cum nemine communicato. Rzym, 1755.

Selectae propositiones mathematicae. Wilno, 1759.

Arytmetyka prostacka, czyli nowy sposób czytania rachunków, którego nieumiejących czytać nawet łatwo nauczyć można... Wilno, 1767.

Nauka dobrego pisania w języku polskim, z niektórymi przestrogami co do mówienia dla tych, którzy się w szkołach nie uczyli. Wilno, 1769.

Пераклады:

(D'Arnay). Zwyczaje starożytnych Rzymian tak w sprawowaniu Rzeczypospolitej, jako też w potocznych sprawach i obrządkach bałwochwałskich używane. Wilno, 1762.

P. J. de Solignac. Historia polska. Napisana w języku francuskim przez... T. 1—2. Wilno, 1763; T. 3. Wilno, 1767; T. 4. Wilno, 1766; T. 5. Wilno, 1767.

L. Caraccioli. Rełigia poczciwego człowieka. Wilno, 1769.

M. Fabius Quintilianus. Wyborniejsze mowy sądowe, z łacińskiego języka wytłumaczone przez... Księga pierwsza. Wilno, 1769; Księga druga: Mowy mniejsze... Wilno, 1771.

(J. Casa). Stary Galateusz, czyli powszechne przestrogi obyczajności, z dawnego łacińskiego egzemplarza wytłomaczone przez... Wilno, 1772 (два выданні, наступнае выданне — Варашва, 1793, пад назвай: Nowy Galateusz...).

O naśladowaniu Najświętszej Marii Panny, z łacińskiego. Wilno, (1775).

J. Laval. Dzień zakonny, ałbo sposób bogobojnego wszystkich godzin w zakonie trawienia, przepisany we francuskim języku przez X. Lavala Tow. Jez. Przetłumaczony przez... Wilno, 1777.

(J. de Missy Rousset). Historia państwa rosyjskiego napisana językiem ojczystym przez Iwana Nestesuranoja, wytłumaczona po polsku przez... T. 1—5. Wilno, 1781; T. 5: Przydatek do Historii rosyjskiej, czyli polityczne tego kraju opisanie przez generała Mannsteyna.

Падрабязнасці:

Kurkowski Jarosław. Siruć (Syruć) Bernard Ludwik Marcin Szymon // PSB. Т. 37/5. S. 574—576.

Nowy Korbut. Т. IV. S. 339; T. VI. S. 254—256.

Szybiak Irena. Szkolnictwo Komisji Edukacji Narodowej w Wielkim Księstwie Litewskim. Wrocław; Warszawa; Kraków; Gdańsk, 1973. 260 s. (S. 53, 63—64, 122—123).

Instrukcje dla wizytatorów generalnych szkół Komisji Edukacji Narodowej 1774—1794 / Oprać. Kalina Bartnicka, Irena Szybiak. Wrocław, 1976. XIV, 244 s. (S. 45, 49).

Wkład pijarów do nauki i kultury w Polsce XVII—XIX wieku. Warszawa; Kraków, 1993.651 s.

Kurkowski Jarosław. Wybitni nauczyciele i uczniowie szkoły pijarskiej w Szczuczynie // Kwartalnik Historii Nauki i Techniki. 1995. Nr 1. S. 83—104.

Kurkowski Jarosław. Między Wschodem a Zachodem: Bernard Syruć (Siruć) 1731—1784 // Analecta. Studia i materiały z dziejów nauki. 2009. R. 18.Z. 1/2. S. 7—50.

Kurkowski Jarosław. Bernard Syruć (1731—1784). Warszawa; Lida, 2009. 64 s., il.

Puchowski Kazimierz. Pijarskie Collegium Nobilium dw Wilnie. Korzenie i konteksty // XVIII amžiaus studijos. 5. Lietuvos Didžioji Kunigaikštystė. Luomas. Pašaukimas. Užsiėmimas. Vilnius: Lietuvos istorijos institutas, 2019. S. 107—143.

© Валерый Пазднякоў, 2025