Артыкулы: акольнічы

акольнічы — службовая асоба ў Смаленскай зямлі ў 15—пачатку 16 ст.

Адначасова было некалькі А., якія займалі высокае становішча адразу пасля смаленскіх намесніка і архіепіскапа. Напрыклад, у Смаленскім прывілеі 1505 г. акольнічыя пастаўлены адразу пасля архіепіскапа, перад князямі: «Били нам чоломъ вл(а)д(ы)ка смоленскии Иосифъ, и окол(ь)ничии смоленскии, и вси кн(я)зи, и панове, и бояре, и мещане, и чорные люди, и все поспол(ь)ство мѣста, земли Смоленьское»[1]. Аналагічная іерархія ў Смаленскім прывілеі 1513 г.: «Били нам чолом владыка смоленскии Варсонофеи, и окол(ь)ничии, и казначеи, и князи, и бояре земли Смоленское, и мещане, и все поспольство, чорныи люди места Смоленского»[2]. Акольнічыя ўваходзілі ў адміністрацыйна-судовую раду пры намесніку. Дробныя судовыя спрэчкі разбіралі самастойна. Пры дапамозе сваіх слуг і падвойскіх прымушалі мяшчан выконваць розныя павіннасці, збіралі падаткі. Выконвалі некаторыя паліцэйскія функцыі (напрыклад, сачылі за мерамі на таргу).

Падрабязнасці:

Ясинский М. Уставные земские грамоты Литовско-Русского государства. Киев, 1889. С. 104—105.

Любавский М. Областное деление и местное управление Литовско-Русского государства ко времени издания первого Литовского статута. [M., 1892]. С. 837—840.

Леонтович Ф.И. Областные суды в Великом княжестве Литовском // Журнал Министерства Юстиции. 1910. Ноябрь. № 9. С. 111—112.

© Валерый Пазднякоў, 2005, 2018

[1] Российский государственный архив древних актов. Ф. 389. Оп. 1. Ед. хр. 5. Л. 318 об.

[2] Кром М.М. Неизвестный привилей Сигизмунда I Смоленску (1513 год) // От Древней Руси к России нового времени. Сборник статей. К 70-летию Анны Леонидовны Хорошкевич. М.: Наука, 2003. С. 138.